Motor ve Araç Tekniği Ders Notları
Toplam 58 Konu
1
4 Zamanlı Motorun Çalışma Prensibi
Emme, Sıkıştırma, Ateşleme, Egzoz
4 Zamanlı Motorun Çalışma Prensibi
Emme, Sıkıştırma, Ateşleme, Egzoz
Motorlarda yakıtın enerjiye dönüşmesi 4 aşamada gerçekleşir.
- Emme Zamanı: Silindir içine yakıt-hava karışımı alınır.
- Sıkıştırma Zamanı: Karışım pistonla sıkıştırılır, sıcaklık artar.
- Ateşleme (İş) Zamanı: Buji kıvılcım çakar (benzinli) veya püskürtülen yakıt patlar (dizel). Güç burada üretilir.
- Egzoz Zamanı: Yanmış gazlar dışarı atılır.
2
Egzoz Dumanı Renkleri ve Arızalar
Dumanın rengi arızayı ele verir
Egzoz Dumanı Renkleri ve Arızalar
Dumanın rengi arızayı ele verir
Sağlıklı bir motordan renksiz veya açık gri duman çıkar. Renk değişimi arıza işaretidir.
3
Rodaj Süresi Nedir?
Yeni araçlarda dikkat edilmesi gerekenler
Rodaj Süresi Nedir?
Yeni araçlarda dikkat edilmesi gerekenler
Yeni alınan bir aracın veya motoru yenilenmiş aracın parçalarının birbirine alışma sürecine Rodaj denir.
Rodaj Süresince Yapılmaması Gerekenler:
- Ani hızlanma (tam gaz) yapılmaz.
- Ani fren yapılmaz.
- Motor sürekli aynı devirde sürülmez.
- Aşırı yük yüklenmez.
4
Akü Takviyesi Nasıl Yapılır?
Akü biterse başka araçtan nasıl enerji alınır?
Akü Takviyesi Nasıl Yapılır?
Akü biterse başka araçtan nasıl enerji alınır?
Aküsü biten araca başka bir araçtan kablo ile elektrik verilmesine takviye denir.
- Her iki akünün de voltajı aynı olmalıdır (Genelde 12V).
- Artı (+) kutup Artıya, Eksi (-) kutup Eksiye bağlanır.
- Dijital göstergeli araçlarda takviye önerilmez, beyne zarar verebilir.
5
Lastik Hava Basıncı
Basınç az veya çok olursa ne olur?
Lastik Hava Basıncı
Basınç az veya çok olursa ne olur?
Lastik basınçları üreticinin önerdiği değerde olmalıdır.
Lastikler kenarlardan aşınır. Yakıt tüketimi artar. Direksiyon ağırlaşır.
Lastikler ortadan aşınır. Konfor azalır, titreme yapar.
6
Araç Gösterge Panelindeki İkaz Işıkları
Hangi lamba yanarsa araç durdurulmalıdır?
Araç Gösterge Panelindeki İkaz Işıkları
Hangi lamba yanarsa araç durdurulmalıdır?
Seyir halindeyken gösterge panelinde yanan bazı ışıklar, aracın derhal durdurulmasını ve kontağın kapatılmasını gerektirir. Bunlar "Trafik Kurallarına Uymak Şartıyla" durulması gereken hallerdir.
Hararet Lambası
Motor suyu aşırı ısınmıştır.
Yağ Lambası
Yağ basıncı düşmüştür.
Şarj (Akü) Lambası
Akü şarj olmuyordur.
Bu üç lambadan biri yandığında araç sağa çekilir ve motor durdurulur. Ancak Yakıt lambası yanarsa durmaya gerek yoktur, yakıt alınana kadar gidilebilir.
7
Güç Aktarma Organları (Sıralama)
Motor gücü tekerleğe nasıl gider?
Güç Aktarma Organları (Sıralama)
Motor gücü tekerleğe nasıl gider?
Motorda üretilen gücün tekerleklere iletilme sırası şöyledir:
8
Soğutma Sistemi ve Antifriz
Antifriz sadece kışın mı konur?
Soğutma Sistemi ve Antifriz
Antifriz sadece kışın mı konur?
Motorun verimli sıcaklıkta çalışmasını sağlayan sistemdir. Parçaları: Radyatör, Su pompası (Devirdaim), Vantilatör ve Termostattır.
Antifrizin Görevleri
- Kışın motor suyunun donmasını engeller.
- Paslanmayı ve kireçlenmeyi önler.
- Soğutma sisteminin ömrünü uzatır.
Bu yüzden antifriz "dört mevsim" kullanılmalıdır.
9
Fren Sistemi ve ABS
ABS fren mesafesini kısaltır mı?
Fren Sistemi ve ABS
ABS fren mesafesini kısaltır mı?
El Freni
Duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni çekili gidilirse kampanalar ısınır, fren tutmaz.
Ayak Freni
4 tekerleği birden yavaşlatır.
ABS (Anti-Blokaj Sistemi) Nedir?
Frenleme sırasında tekerleklerin kilitlenmesini önler. En büyük faydası "Direksiyon hakimiyetini" korumasıdır. Fren mesafesini kısaltmaz, güvenli duruş sağlar.
10
Motor Yağlama Sistemi
Motor yağı nasıl kontrol edilir?
Motor Yağlama Sistemi
Motor yağı nasıl kontrol edilir?
Yağ, motorun sürtünmesini azaltır, aşınmayı önler ve motoru temizler.
Yağ Kontrolü Adımları:
- Araç düz bir zemine park edilir.
- Motor durdurulur ve 4-5 dakika beklenir (Yağın kartere süzülmesi için).
- Yağ çubuğu çekilir, silinir ve tekrar takılıp çekilir.
- Yağ seviyesi iki çizgi arasında olmalıdır.
11
Yakıt Tasarrufu Yöntemleri
Nasıl daha az yakıt harcanır?
Yakıt Tasarrufu Yöntemleri
Nasıl daha az yakıt harcanır?
✅ Yapılması Gerekenler
- Bujiler ve hava filtresi temiz olmalı.
- Lastik basınçları tam olmalı.
- Uygun devir ve viteste gidilmeli.
❌ Yapılmaması Gerekenler
- Ani fren ve kalkış yapmak.
- Camlar açık seyahat etmek (Rüzgar direnci).
- Gereksiz yük taşımak.
12
Süspansiyon Sistemi
Yaylar ve amortisörler ne işe yarar?
Süspansiyon Sistemi
Yaylar ve amortisörler ne işe yarar?
Yoldan gelen titreşimleri sönümleyen ve sürüş konforu sağlayan sistemdir.
13
Sigorta Sistemi
Buji ne zaman değiştirilir?
Sigorta Sistemi
Buji ne zaman değiştirilir?
Ateşleme sisteminin en önemli parçalarıdır.
14
Marş Sistemi
Kontak anahtarı çevrilince ne olur?
Marş Sistemi
Kontak anahtarı çevrilince ne olur?
Motorun çalışması için ilk hareketi veren sistemdir. Elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Marş yapma süresi 10-15 saniyeyi geçmemelidir.
- Uzun süre marş yapılırsa Akü biter.
- Motor çalışırken tekrar marş yapılırsa Marş dişlisi veya Volan dişlisi zarar görür.
15
Lastik Değişimi Sıralaması
Patlayan lastik nasıl değiştirilir?
Lastik Değişimi Sıralaması
Patlayan lastik nasıl değiştirilir?
Lastik değişimi sınavda sıkça sıralama sorusu olarak çıkar.
- Araç güvenli bir yere çekilir, el freni çekilir.
- Jant kapağı çıkartılır.
- Bijon somunları gevşetilir. (Kaldırmadan ÖNCE)
- Araç kriko ile kaldırılır.
- Bijonlar sökülür ve lastik çıkarılır.
- Yeni lastik takılır.
16
Hava Filtresi ve Önemi
Motor neden boğulur?
Hava Filtresi ve Önemi
Motor neden boğulur?
Motora giren havayı temizler. İnsandaki burun/ciğer gibidir.
17
Akü Bakımı ve Elektrolit Seviyesi
Aküye ne ilave edilir?
Akü Bakımı ve Elektrolit Seviyesi
Aküye ne ilave edilir?
Sulu akülerde zamanla sıvı azalabilir.
Sıvı Azalırsa:
Plakaların 1 cm üzerine kadar sadece SAF SU ilave edilir. (Asit veya çeşme suyu konulmaz).
Akünün şarjı tamdır.
Oksitlenirse sıcak su veya soda ile temizlenir.
18
Kış Lastiği Uygulaması
Hangi tarihlerde zorunludur?
Kış Lastiği Uygulaması
Hangi tarihlerde zorunludur?
Zorunluluk Tarihleri
1 Aralık - 1 Nisan arası.
Ticari yük ve yolcu taşıyan araçlar için zorunludur. Hususi (özel) otomobiller için yasal zorunluluk olmasa da can güvenliği için önerilir.
19
Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon neden zor döner?
Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon neden zor döner?
Aracın yönünü değiştiren sistemdir.
- Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basınçları düşük olabilir.
- Hidrolik yağı azalmış olabilir.
- Direksiyon boşluğu artmışsa "Rot Başları" aşınmıştır.
20
Dizel Motorlarda Ön Isıtma
Kızdırma bujisi ne işe yarar?
Dizel Motorlarda Ön Isıtma
Kızdırma bujisi ne işe yarar?
Dizel motorlar sıkıştırılan havanın üzerine yakıt püskürtülmesiyle çalışır. Soğuk havalarda havayı ısıtmak gerekir.
21
Alternatör (Şarj Dinamosu)
Akü biterse araç çalışır mı?
Alternatör (Şarj Dinamosu)
Akü biterse araç çalışır mı?
Motor çalışırken aracın elektriğini üreten ve aküyü şarj eden parçadır.
Vantilatör Kayışı
Alternatör, hareketini bu kayışla motordan alır. Kayış koparsa şarj lambası yanar ve motor hararet yapar.
Arıza Belirtisi
Seyir halindeyken Akü lambası yanarsa alternatör şarj etmiyordur.
22
Yağ ve Hava Filtresi Değişimi
Periyodik bakımda ne değişir?
Yağ ve Hava Filtresi Değişimi
Periyodik bakımda ne değişir?
Motorun ömrünü uzatmak için filtreler zamanında değişmelidir.
- 🛢️ Yağ Filtresi: Her yağ değişiminde mutlaka değişir.
- 💨 Hava Filtresi: Tıkanırsa yakıt tüketimi artar. Basınçlı hava ile temizlenebilir veya değişir.
- 🌸 Polen Filtresi: Klima sistemini ve kabin havasını temizler.
23
Balans Ayarı Nedir?
Direksiyon neden titrer?
Balans Ayarı Nedir?
Direksiyon neden titrer?
Tekerleğin her noktasına eşit ağırlık dağılması işlemidir.
Balanssızlık Belirtisi:
Belli bir hızdan sonra direksiyon ve araçta titreşim meydana gelir. Tekerlek yatakları aşınır.
24
Katalitik Konvertör
Egzozdaki o parça ne işe yarar?
Katalitik Konvertör
Egzozdaki o parça ne işe yarar?
Egzoz sisteminin bir parçasıdır. Çevre için hayati öneme sahiptir.
Görevi:
Egzozdan çıkan zehirli gazları (Karbonmonoksit vb.) kimyasal işlemden geçirerek zararsız hale dönüştürür.
25
Lastik Diş Derinliği
Lastik ne zaman kabak sayılır?
Lastik Diş Derinliği
Lastik ne zaman kabak sayılır?
Lastik dişleri suyu tahliye eder ve yol tutuşu sağlar.
Tavsiye edilen (Kış): 4 mm
1.6 mm'nin altındaki lastiklere "Kabak Lastik" denir, muayeneden geçmez ve trafikten men sebebidir.
26
Fren Hidroliği
Frenler neden tutmaz?
Fren Hidroliği
Frenler neden tutmaz?
Fren sisteminin sıvısıdır. Günlük bakımda kontrol edilmelidir.
- Hidrolik yağı kalmamışsa frenler tutmaz.
- Hidrolik yağı azalırsa fren lambası (El freni ışığı) yanabilir.
- Fren borularında hava varsa pedal yumuşar ve fren tutmaz.
27
Motorun Hararet Yapma Sebepleri
Araba neden su kaynatır?
Motorun Hararet Yapma Sebepleri
Araba neden su kaynatır?
Hararet göstergesi kırmızıya gelirse motor soğutulamıyordur. Başlıca sebepleri:
- Termostat arızalıdır.
- Vantilatör kayışı kopmuştur.
- Radyatör kapağı bozuktur.
- Radyatör petekleri tıkanmıştır.
- Soğutma suyu azalmıştır.
- Uygun vites ve devirde gidilmiyordur.
28
Fren Balataları
Frene basınca ses geliyorsa...
Fren Balataları
Frene basınca ses geliyorsa...
Fren sisteminin sürtünme parçasıdır ve zamanla biter.
29
Cam Silecekleri ve Suyu
Görüş güvenliği için bakım
Cam Silecekleri ve Suyu
Görüş güvenliği için bakım
Yağmurlu havada kaza riskini azaltan en önemli parça sileceklerdir.
- Silecek lastikleri eskiyse camda iz bırakır ve görüşü bozar.
- Silecek suyu deposuna kışın donmaması için cam suyu antifrizi konur.
- Silecekler çalışıyor ama su atmıyorsa fıskiye memeleri tıkanmıştır (iğne ile açılır).
30
Hava Yastığı (Airbag)
SRS ışığı ne anlama gelir?
Hava Yastığı (Airbag)
SRS ışığı ne anlama gelir?
Kaza anında saniyenin 1/10'u kadar sürede şişerek sürücüyü direksiyona çarpmaktan koruyan sistemdir.
31
Vantilatör Kayışı Gerginliği
Kayış gevşekse ne olur?
Vantilatör Kayışı Gerginliği
Kayış gevşekse ne olur?
Motorun soğutma sistemini (devirdaim) ve şarj sistemini (alternatör) çalıştıran kayıştır.
Çok Gevşekse
Kayış kaçırır. Motor hararet yapar, akü şarj olmaz.
Çok Sıkıysa
Rulmanlar bozulur, kayış kopabilir.
32
Gösterge Panelindeki Işık Renkleri
Uzun farlar hangi renk yanar?
Gösterge Panelindeki Işık Renkleri
Uzun farlar hangi renk yanar?
Sürücüye verilen mesajın aciliyetine göre renkler değişir.
33
Arka Cam Rezistansı
Camdaki o ince çizgiler nedir?
Arka Cam Rezistansı
Camdaki o ince çizgiler nedir?
Kışın veya yağmurlu havada arka camın buğulanmasını önleyen sistemdir.
34
Araç İçi Klima Kullanımı
Klima yakıtı etkiler mi?
Araç İçi Klima Kullanımı
Klima yakıtı etkiler mi?
Yakıt Tüketimi
Klima kompresörü motordan güç alır. Klima açıkken yakıt tüketimi yaklaşık %10-20 artar.
Camları Açmak?
90 km/s hızın üzerinde camları açmak, rüzgar direncini artıracağı için klimadan daha fazla yakıt harcatabilir. Yüksek hızda klima daha ekonomiktir.
35
Sigorta (Elektrik Emniyeti)
Atan sigorta tel sarılır mı?
Sigorta (Elektrik Emniyeti)
Atan sigorta tel sarılır mı?
Araçtaki elektrikli alıcıları kısa devreye karşı koruyan parçadır.
⛔ Kesin Kural:
Sigorta attığında (yandığında), yerine aynı amperde yeni bir sigorta takılmalıdır. Daha yüksek amper takılırsa veya tel sarılırsa tesisat yanabilir (Yangın riski).
36
Rod Ayarı (Ön Düzen)
Araç neden sağa sola çeker?
Rod Ayarı (Ön Düzen)
Araç neden sağa sola çeker?
Direksiyon ile tekerlekler arasındaki bağlantı ayarıdır.
Rod Ayarı Bozuksa:
- Araç yolda düz gitmez, sağa veya sola çeker.
- Lastikler içten veya dıştan (düzensiz) aşınır.
Balans Ayarı İle Farkı:
Balans bozuksa titreşim olur, Rod bozuksa çekme olur.
37
AdBlue Nedir? (Dizel)
Mavi kapaklı sıvı
AdBlue Nedir? (Dizel)
Mavi kapaklı sıvı
Yeni nesil dizel araçlarda egzoz emisyonunu düşürmek için kullanılan sıvıdır.
38
Yanlış Yakıt Konulması
Benzinliye Mazot konursa...
Yanlış Yakıt Konulması
Benzinliye Mazot konursa...
Akaryakıt istasyonunda araca yanlış yakıt konulursa ne yapılır?
Müdahale:
Sürücü fark ettiği anda motoru çalıştırmamalıdır. Eğer çalıştırıldıysa hemen durdurulmalı ve çekici ile servise götürülmelidir. Yakıt deposu boşaltılıp temizlenmelidir.
39
Turbo Şarj Sistemi
Motoru stop etmeden önce bekleme
Turbo Şarj Sistemi
Motoru stop etmeden önce bekleme
Motora basınçlı hava göndererek gücü artıran sistemdir.
Kullanım Tüyosu:
Turbo sistemine sahip araçlar, yüksek devirli kullanımdan sonra hemen stop edilmemelidir. Motor rölantide 1-2 dakika çalıştırılarak turbonun soğuması ve yağlanması beklenir. Aksi halde turbo mili zarar görür.
40
Tavan Bagajı ve Yakıt Tüketimi
Bagaj yakıtı artırır mı?
Tavan Bagajı ve Yakıt Tüketimi
Bagaj yakıtı artırır mı?
Aracın dışına eklenen her parça aerodinamik yapıyı bozar.
41
Diferansiyel Sistemi
Virajlar nasıl dönülür?
Diferansiyel Sistemi
Virajlar nasıl dönülür?
İki tekerlek arasında bulunan ve virajda tekerleklerin farklı hızda dönmesini sağlayan dişli kutusudur.
Viraj alırken; içteki tekerlek yavaş, dıştaki tekerlek hızlı döner. Diferansiyel bunu sağlar. Bu parça olmasaydı araçlar virajı dönemez, savrulurdu.
42
Debriyaj (Kavrama) Kullanımı
Ayağı debriyajda bekletmek
Debriyaj (Kavrama) Kullanımı
Ayağı debriyajda bekletmek
Motorla vites kutusu arasındaki irtibatı kesen ve sağlayan sistemdir.
Sık Yapılan Hata:
Seyir halindeyken ayağın sürekli debriyaj pedalı üzerinde tutulması (yarım debriyaj), debriyaj balatasının (baskı balata) kısa sürede aşınmasına ve bitmesine neden olur. Yakıt tüketimini artırır.
43
Amortisör Arızası Nasıl Anlaşılır?
Araç yolda zıplıyorsa
Amortisör Arızası Nasıl Anlaşılır?
Araç yolda zıplıyorsa
Süspansiyon sisteminin yay salınımını kontrol eden parçasıdır.
44
Rölanti Devri Nedir?
Motor kendi kendine çalışırken
Rölanti Devri Nedir?
Motor kendi kendine çalışırken
Ayağınızı gazdan çektiğinizde motorun stop etmeden çalışmaya devam ettiği en düşük devirdir.
- Rölanti ayarı düşükse motor titrer ve sık sık stop eder.
- Rölanti ayarı yüksekse yakıt tüketimi artar.
45
Lastik Üzerindeki Rakamlar (Örn: 205/55 R16)
Lastik okumayı bilmek
Lastik Üzerindeki Rakamlar (Örn: 205/55 R16)
Lastik okumayı bilmek
Lastik yanağındaki yazılar lastiğin boyutunu anlatır.
46
Aks Mili ve Şaft Farkı
Hangisi nerede?
Aks Mili ve Şaft Farkı
Hangisi nerede?
Güç aktarma organlarında sık karıştırılan iki parça:
-
🔩
Şaft (Kardan Mili): Vites kutusundan aldığı hareketi Diferansiyele ileten uzun mildir. (Önden çekişli araçlarda bulunmaz).
-
🔧
Aks Mili: Diferansiyelden aldığı hareketi tekerleklere ileten mildir.
47
Motor Yağı Viskozitesi (Örn: 10W-40)
W harfi ne demek?
Motor Yağı Viskozitesi (Örn: 10W-40)
W harfi ne demek?
Motor yağının akışkanlık (kalınlık) derecesidir.
48
Motorun Boğulması
Motor neden çalışmaz?
Motorun Boğulması
Motor neden çalışmaz?
Yakıt sistemindeki bir sorundan dolayı silindir içerisine fazla yakıt girmesi ve bujilerin ıslanarak ateşleme yapamamasıdır.
Nasıl Çalıştırılır?
Gaz pedalına sonuna kadar basılarak (kelebek tam açık) marş yapılır. Motor çalışınca gaz bırakılır.
49
Günlük Araç Bakımı
Sürücü her gün neye bakmalı?
Günlük Araç Bakımı
Sürücü her gün neye bakmalı?
Araca binmeden önce yapılan rutin kontrollerdir.
- Lastiklerin havası ve durumu.
- Araç altında sıvı kaçağı (yağ/su) var mı?
- Camlar ve aynaların temizliği.
- Işık ve ikaz sistemlerinin çalışması.
50
Distribütör Sistemi (Benzinli)
Bujiye elektriği kim dağıtır?
Distribütör Sistemi (Benzinli)
Bujiye elektriği kim dağıtır?
Benzinli araçlarda ateşleme sisteminin beynidir.
51
Supap (Subap) Ayarı
Motor sesli çalışıyorsa...
Supap (Subap) Ayarı
Motor sesli çalışıyorsa...
Motorun içine hava-yakıt girmesini ve egzoz gazının çıkmasını sağlayan kapakçıkların ayarıdır.
Gevşekse:
Motor gürültülü (şıakırtılı) çalışır. Yakıt tüketimi artar.
Sıkıysa:
Supaplar tam kapanamaz, kaçırır. Motor ısınır ve supap yakar.
52
Bagajda Ne Bulunmaz?
Tehlikeli maddeler
Bagajda Ne Bulunmaz?
Tehlikeli maddeler
Güvenlik için bagajda taşınmaması gerekenler:
- Piknik tüpü (gaz kaçağı riski).
- Açıkta benzin bidonu.
- Asitli ve yakıcı kimyasallar.
Stepne (Yedek lastik) ve kriko bagajda en kolay ulaşılabilir yerde olmalıdır.
53
Hararet Müşiri (Isı Sensörü)
Fan ne zaman açılır?
Hararet Müşiri (Isı Sensörü)
Fan ne zaman açılır?
Motor soğutma suyunun sıcaklığını ölçen parçadır.
54
Debriyaj Balatası Sıyırması (Kaçırma)
Motor bağırıyor ama gitmiyorsa
Debriyaj Balatası Sıyırması (Kaçırma)
Motor bağırıyor ama gitmiyorsa
Baskı-balata bittiğinde yaşanan durumdur.
Belirtileri:
- Gaza basıldığında motor devri artar (bağırır) ama araç hızlanmaz.
- Yokuşlarda çekiş çok düşer.
- Araç içine yanık kokusu gelebilir.
- Yakıt tüketimi artar.
55
Fren Müşiri
Fren lambaları yanmıyorsa
Fren Müşiri
Fren lambaları yanmıyorsa
Fren pedalına basıldığında arka stop lambalarını yakan anahtardır.
Frene basıldığında stop lambalarından hiçbiri yanmıyorsa fren müşiri arızalıdır. Sadece biri yanmıyorsa o lambanın ampulü patlamıştır.
56
Motor Bloğu ve Çatlaması
Motor neden çatlar?
Motor Bloğu ve Çatlaması
Motor neden çatlar?
Motorun ana gövdesidir. İçinde silindirler ve pistonlar bulunur.
Kışın Çatlama Riski:
Eğer soğutma suyunda antifriz yoksa, donan su genleşir ve motor bloğunu çatlatır. Bu, motorun tamamen değişmesini gerektiren çok pahalı bir arızadır.
57
Fren Balatası Aşınma İkazı
Kesik çizgili yuvarlak
Fren Balatası Aşınma İkazı
Kesik çizgili yuvarlak
Gösterge panelinde yanan sarı renkli uyarıdır.
58
Dörtlü Flaşör Kullanımı
Dörtlüler park izni verir mi?
Dörtlü Flaşör Kullanımı
Dörtlüler park izni verir mi?
Tüm sinyallerin aynı anda yanıp sönmesidir.