Kavşaklar ve Geçiş Üstünlüğü

Kavşaklar, iki veya daha fazla karayolunun kesiştiği, birleştiği veya ayrıldığı ortak alanlardır. Trafik kazalarının büyük bir bölümünün kavşaklarda meydana gelmesi, buradaki geçiş kurallarının hayati önemini kanıtlamaktadır.

Kavşak Türleri: Yapısal Bir Bakış

Karayolu ağında kavşaklar, trafik yoğunluğu ve yolun önemine göre farklı teknik yapılarda inşa edilir. Temelde iki ana gruba ayrılırlar:

Aynı Seviyeli Kavşaklar

Yolların aynı düzlemde kesiştiği kavşaklardır. Kontrollü (ışıklı/görevli) veya kontrolsüz olabilirler.

Farklı Seviyeli Kavşaklar

Köprü, viyadük veya alt geçitler kullanılarak yolların birbirini kesmeden üzerinden geçtiği yapılardır.

Kavşak Yönetim Sistemleri

Işıklı ve Görevli (Kontrollü) Kavşaklar

Trafik akışının ışıklı işaret cihazları veya trafik görevlisi tarafından yönetildiği alanlardır. Burada hiyerarşi nettir: Önce görevli, sonra ışık, sonra levha dikkate alınır.

Kontrolsüz Kavşaklar

Hiçbir işaret, görevli veya ışığın bulunmadığı kavşaklardır. Bu noktalarda yasal sağdan gelenin önceliği kuralı ve araç türü hiyerarşisi devreye girer.

Döner Kavşaklar (Ada Etrafında Dönüş)

Modern trafik mühendisliğinde güvenliği artıran en önemli unsurlardan biridir. Döner kavşaklarda temel kural basittir:

"Ada içerisindeki araç, giriş yapmakta olan araca göre önceliklidir."

Not: Döner kavşağa girerken sağa sinyal verilmez (çünkü gidecek başka yön yoktur), ancak çıkış yaparken mutlaka sağa sinyal verilerek niyet belirtilmelidir.

Geçiş Hakkı vs. Geçiş Üstünlüğü

Bu iki kavram sıklıkla karıştırılsa da yasal olarak tamamen farklıdırlar. Geçiş hakkı her sürücünün sahip olabileceği bir kural dizisiyken, geçiş üstünlüğü belirli meslek gruplarına özeldir.

Geçiş Hakkı Kuralları (Sıralama)

1 Bütün araçlar, geçiş üstünlüğüne sahip araçlara yol vermek zorundadır.
2 Doğru giden araçlar, sola dönecek araçlara göre önceliklidir.
3 Tali yoldan gelen araçlar, ana yoldaki araçlara yol verir.
4 Eşit yollarda: Her sürücü sağından gelen araca yol verir.

Geçiş Üstünlüğü Hiyerarşisi

Görev halindeki aşağıdaki araçlar, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla kısıtlamalara tabi değildir:

1. Ambulans (Cankurtaran) ve Yaralı Taşıyan Araçlar Hayat

2. İtfaiye ve Benzeri Acil Müdahale Araçları Güvenlik

3. Polis ve Asayiş Hizmetindeki Araçlar Düzen

4. Sivil Savunma ve Kar Mücadele Araçları Hizmet