Kırık, Çıkık ve Burkulmalar

Hareket sistemini oluşturan kemik, eklem ve bağların maruz kaldığı darbeler, basit bir incinmeden ağır kemik parçalanmalarına kadar geniş bir risk yelpazesi sunar. İlk yardımın amacı, bu hasarı stabilize ederek daha fazla doku zedelenmesini önlemektir.

Kırık: Kemik Bütünlüğünün Bozulması

Dışarıdan gelen mekanik etkiler sonucu kemik dokusunun sürekliliğinin bozulmasıdır. Kırıklar, deri bütünlüğüne göre iki ana gruba ayrılır:

Kapalı Kırık

Kemik bütünlüğü bozulmuştur ancak deri sağlamdır. Kırık bölgede şişlik ve morarma görülür ancak dışarıya açılan bir yara yoktur.

Açık Kırık

Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kemik uçları dışarı çıkabilir. Kanama ve yüksek enfeksiyon riski nedeniyle çok daha tehlikelidir.

Eklem Travmaları: Çıkık vs Burkulma

Burkulma (Geçici Ayrılma)

Eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılması ve tekrar yerine dönmesidir. Bağlarda gerilme veya yırtılma olur. En sık ayak bileğinde görülür.

Çıkık (Kalıcı Ayrılma)

Eklem yüzeylerinin birbirinden kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden yerine dönemez. Eklemde belirgin şekil bozukluğu vardır.

Ortak Belirtiler: Nasıl Anlaşılır?

Hareket sistemi travmalarında belirtiler birbirine benzese de şiddeti ve şekli ipuçları verir:

Hareketle artan şiddetli ağrı
Şişlik, morarma ve kızarıklık
Belirgin şekil bozukluğu (deformite)
İşlev kaybı (uzvun kullanılamaması)

Tespit (Sabitleme) ve Atel Kullanımı

İlk yardımda temel prensip; kırık, çıkık veya burkulma şüphesi olan bölgenin hareket etmesini engellemektir. Bu işleme "tespit" denir.

Altın Kurallar:

● Asla Yerine Oturtmayın: Çıkık veya kırık kemikleri yerine oturtmaya çalışmayın. Mevcut haliyle sabitleyin.
● Üst ve Alt Eklem Kuralı: Tespit yapılırken kırık kemiğin bir üstündeki ve bir altındaki eklemler de içine alınacak şekilde sabitlenmelidir.
● Dolaşım Kontrolü: Atel uygulandıktan sonra parmak uçları açık bırakılmalı, dolaşım (renk ve ısı) sık sık kontrol edilmelidir.
● Atel (Splint): Tahta, karton veya sert plastik gibi malzemelerle bölgeyi destekleyin. Yumuşak dolgu malzemesiyle destekleyerek cilde zarar vermesini önleyin.